اعمال و تسویه اختیار معامله
سررسید در بازار اختیار معامله ایران یک فرآیند عملیاتی است، نه رویدادی که برای دارنده اختیار خودبه‌خود انجام شود.
بستن موقعیت با اعمال فرق دارد
تا قبل از پایان دوره معاملاتی می‌توانید با معامله معکوس از موقعیت خارج شوید. اگر موقعیت باز تا سررسید باقی بماند، وارد فرآیند اعمال/تسویه می‌شوید.
تقویم معمول سررسید
قبل از سررسید
تصمیم بگیرید موقعیت را ببندید یا برای اعمال نگه دارید؛ وجه یا دارایی لازم را آماده کنید.
تسویه نقدی
معمولاً یک روز کاری پیش از سررسید؛ فقط برای قرارداد در سود و منوط به شرایط/موافقت طرفین.
تسویه فیزیکی
در روز سررسید؛ دارنده موقعیت خرید باید درخواست را در مهلت سامانه ثبت کند.
تسویه نقدی
دارایی پایه جابه‌جا نمی‌شود و مابهالتفاوت اقتصادی بر مبنای قیمت مبنای تسویه، قیمت اعمال، اندازه قرارداد و تعداد موقعیت‌های قابل تسویه محاسبه میشود.
| اختیار | ارزش ذاتی |
|---|---|
| Call | max(S − K, 0) × اندازه قرارداد |
| Put | max(K − S, 0) × اندازه قرارداد |
ثبت درخواست نقدی به معنی اجرای قطعی نیست؛ اطلاعیه‌های بازار تصریح می‌کنند تسویه نقدی منوط به موافقت طرفین است.
اگر درخواست نقدی اجرا نشد
دارنده Long که موفق به تسویه نقدی نشده، در صورت تمایل باید در مهلت سررسید فیزیکی دوباره درخواست تسویه فیزیکی ارسال کند.
تسویه فیزیکی
| موقعیت | نتیجه فیزیکی |
|---|---|
| Long Call | پرداخت مبلغ اعمال و دریافت دارایی پایه. |
| Short Call | تحویل دارایی پایه و دریافت مبلغ اعمال. |
| Long Put | تحویل دارایی پایه و دریافت مبلغ اعمال. |
| Short Put | پرداخت مبلغ اعمال و دریافت دارایی پایه. |
اگر دارنده اختیار فراموش کند درخواست اعمال بدهد؟
در اعمال غیرخودکار، حق خودبه‌خود استفاده نمی‌شود.
دارنده موقعیت باز خرید باید در مهلت اعلام‌شده درخواست اعمال/تسویه را ثبت کند. اگر این کار را نکند، مسئولیت عدم اعلام درخواست بر عهده مشتری است و موقعیت خرید پس از فرآیند سررسید بدون اعمال خاتمه می‌یابد؛ حتی اگر از نظر اقتصادی در سود باشد. پریمیوم پرداخت‌شده نیز بازگردانده نمی‌شود.
دارنده Long و Short چه تفاوتی دارند؟
- Long: حق دارد و برای استفاده از حق در فرآیند غیرخودکار باید درخواست بدهد.
- Short: تعهد دارد و در تسویه فیزیکی در معرض تخصیص/تسویه تعهدات است.
نکول فروشنده
اگر متعهد نتواند تعهد فیزیکی را انجام دهد، مقررات سازوکار تسویه جایگزین و جریمه نکول را پیش‌بینی می‌کنند. در اطلاعیه‌های بازار جریمه یک‌درصدی نیز ذکر شده، اما مبنا و جزئیات باید از اطلاعیه همان سررسید کنترل شود.
اعمال حداکثری
در سامانه‌های اعمال گزینه «موافقت با اعمال حداکثری» وجود دارد تا مشتری موافقت خود را با اعمال همه موقعیت‌های باز واجد شرایط اعلام کند.
تسویه کسری
این قابلیت عمومی و همیشگی نیست. برخی اطلاعیه‌ها تسویه کسری را مجاز دانسته‌اند و بعضی قراردادهای جاری بورس تهران در ۱۴۰۵ صراحتاً آن را غیرمجاز اعلام کرده‌اند؛ مشخصات همان قرارداد ملاک است.
چک‌لیست قبل از سررسید
- اطلاعیه ناظر و مشخصات قرارداد را بخوانید.
- موجودی وجه یا دارایی لازم را قبل از مهلت آماده کنید.
- ساعت دقیق سامانه اعمال کارگزاری را کنترل کنید.
- پس از ثبت درخواست، نتیجه نهایی را پیگیری کنید.
این صفحه آموزشی است. مرجع نهایی، دستورالعمل بازار، اطلاعیه همان نماد/سررسید و سامانه کارگزاری شماست.
سه تصمیم متفاوت در سررسید
بستن موقعیت
پیش از مهلت سررسید، قرارداد را در بازار می‌بندید و وارد فرایند اعمال نمی‌شوید.
درخواست اعمال
دارنده حق، مطابق زمان‌بندی و روش اعلام‌شده درخواست اعمال ثبت می‌کند.
تخصیص فروشنده
فروشنده در صورت تخصیص باید تعهد نقدی یا فیزیکی مربوط را ایفا کند.
چک‌لیست ۴۸ ساعت پایانی
- مشخصات قرارداد، سبک اعمال و تاریخ دقیق سررسید را دوباره بخوانید.
- پیام ناظر و مهلت ثبت درخواست در سامانه کارگزاری را کنترل کنید.
- موقعیت‌های باز، تعداد قرارداد و موجودی نقد/سهم موردنیاز را تطبیق دهید.
- تسویه نقدی و فیزیکی را به‌عنوان دو سناریوی جدا بررسی کنید.
- برای قراردادهای چندلگ، هر لگ را مستقل از بقیه کنترل کنید.
برای فروشنده چه اتفاقی می‌افتد؟
فروشنده حق انتخاب دارنده را به تعهد تبدیل کرده است. بنابراین باید امکان تخصیص و منابع لازم برای ایفای تعهد را از قبل در نظر بگیرد؛ مخصوصاً در Short Call، Short Put و ساختارهای چندلگ.
مطالب مرتبط
سوالات متداول
اعمال اختیار معامله خودکار است؟
باید مشخصات همان قرارداد را بررسی کنید؛ در بسیاری از قراردادهای بازار ایران اعمال غیرخودکار اعلام میشود.
تفاوت تسویه نقدی و فیزیکی چیست؟
در تسویه نقدی، مابهالتفاوت طبق ضوابط تسویه میشود؛ در تسویه فیزیکی، ایفای تعهد به دارایی پایه و وجه مرتبط است.
اگر درخواست اعمال را فراموش کنم چه میشود؟
در قرارداد غیرخودکار ممکن است حق اعمال شما بدون اجرا منقضی شود.
فروشنده در سررسید چه مسئولیتی دارد؟
فروشنده ممکن است در تخصیص قرار گیرد و باید منابع لازم برای ایفای تعهد را آماده داشته باشد.